Uit het verleden der doopsgezinden in Twenthe

G. Heeringa

Gedrukt bij J. Over & Zoon te Borne, softcover, geillustreerd, zonder jaar (1927?).

Een woord vooraf

Eeuwenlang heeft Twenthe zeer geisoleerd gelegen. Nog in de 18e eeuw kwam het voor, dat er in de kerk voor iemand werd gebeden, wanneer deze een reis van Twenthe naar Amsterdam ondernam. De Twentsche Doopsgezinden woonden bovendien betrekkelijk verwijderd van geloofsgenooten. In de 16e eeuw zijn er levendige betrekkingen geweest tusschen Dooperschen in Westfalen en die in Twenthe; deze eindigden echter betrekkelijk spoedig, doordat de gemeenten over de Duitsche grens te niet gingen. De naaste Hollandsche gemeente voor de Twentsche Doopsgezinden was die in het op vele uren afstand verwijderd gelegen Deventer.

Deze afgezonderdheid was bevorderlijk voor het behoud van een eigen Twentschen aard, met zijn goede en minder goede bijzonderheden. De Doopsgezinden namen daarbij onder hun gewestgenooten een belangrijke plaats in. Zij zijn de grondleggers geweest van de industrie en zoodra, na 1795, daartoe de mogelijkheid bestand, zijn uit hen burgemeesters, ja zelfs maires gekozen. Zoo weerspiegelt zich in het verleden der Twentsche Doopsgezinden dat van Twenthe in de 16e en volgende eeuwen, met name dat van den burgerstand, in breeden zin genomen.

Hun afgezonderde ligging mag er ook oorzaak van zijn geweest, dat de Twentsche Doopsgezinden weinig betrokken werden in de veelvuldige twisten en verdeeldheid onder de Dooperschen elders. Deze had mede ten gevolge, dat vooraanstaande personen onder hen niet in zoo wijden kring invloed hebben geoefend als het geval zou zijn geweest, wanneer zij deel uitgemaakt hadden van meer centraal gelegen gemeenten. Toch heeft Twenthe zijn bekende martelaressen gehad en zijn er onder de Twentsche Doopsgezinden wel mannen geweest, wier ………………………………………….