Langs oude Twentse kerken

Z. Kolks

Uitg. van de Berg, softcover, geillustreerd.


De titel van dit boekje: "Langs oude Twentse kerken", suggereert niet zonder meer een vervolg op de in 1980 verschenen publicatie: "Langs oude Twentse boerderijen", door J. en E. Jans.

De inhoud van het geschrift dat voor u ligt is anders van opzet. Het onderhavige werkje sluit namelijk meer aan bij het in 1979 te Assen verschenen boek van architekt L. de Jong. Daarin is de typologie van de oude Drentse boerderijen behandeld; hier wordt de typologie van de oude Twentse kerken besproken. Termen, die in de teksten cursief zijn gezet, worden toegelicht in de lijst van vaktermen, die achter in dit boekje is opgenomen.

Aan genoemde typologie gaat een korte inleiding van de tekenaar zelf vooraf. Architekt Jan Jans publiceerde in 1953 in het blad "Heemschut" een artikel, getiteld "Kerkbouwkunst in Twente"; dit is - verkort - opnieuw afgedrukt. Zijn beschrijvingen sluiten aan bij wat de tekenstift weergaf, en hebben een persoonlijk en beschouwend karakter. In "Landelijke bouwkunst in Oost-Nederland" (Enschede 1967) schreef hij: "In menig dorpsbeeld is de kerk het heersende element, maar nergens zal zij overheersen. Dat zou niet passen bij de tolerante denkwijze van de bewoners van Oost-Nederland."
Na 1945 bouwde Jan Jans zelf dorpskerken, die aansloten bij de oude (bedehuizen in Daarle, Kloosterhaar, Vriezenveen en Enschede).

De catalogus omvat 33 tekeningen. De weergegeven kerken staan niet allemaal in Twente. Zoals Jan Jans (in het zojuist genoemde artikel) ook de daarbuiten vallende kerken van Den Ham en Hellendoorn ter sprake brengt, hanteren wij het geografische begrip Twente eveneens wat ruimer door enkele voorbeelden uit Salland (Den Ham, Heemse bij Hardenberg, Hellendoorn) en de Duitse Graafschap Bentheim (Emlichbeim, Gildehaus, Uelsen en Wietmarschen) op te nemen. De volgorde van de tekeningen wordt bepaald door de alfabetische volgorde van de plaatsnamen.

Om dit geschrift niet alleen als lektuur en naslagwerk, maar ook als reisgids te laten fungeren is een routekaart toegevoegd. Daarin zijn suggesties voor tochten te vinden, evenals aanwijzingen inzake moeilijk vindbare kerken. De teksten zijn - tenzij anders vermeld - van Z. Kolks.
Everhard Jans