Het wapen van Overijssel, oorsprong, ontwikkeling en gebruik

Mensema A.J.

Uitg. Waanders, softcover, geillustreerd.

Inleiding

Onjuiste historische voorstellingen komen meesttijds op dezelfde wijze in de wereld als logenachtige geruchten in het dagelijksch leven. Zoowel bij de eene als bij de andere is somtijds een voorbedacht bedrog, maar meesttijds slechts een meer onschuldige daad de oorzaak. A bespreekt eenige feiten in zulk een zamenhang, dat daaruit zekere gevolgtrekking zoude kunnen gemaakt worden; B spreekt die gevolgtrekking op eene nog twijfelachtige wijze uit; C maakt daarvan een meer stellig verhaal. Zoo ook in de geschiedenis'. Aldus in 1878 de provinciale archivaris mr. Jan Izaak van Doorninck, en hij vervolgt: 'De provincie Overijssel levert daarvan een voorbeeld op in de geschiedenis van haar wapen'1). Van Doorninck zet zich hier af tegen enige in zijn tijd gangbare beschouwingen over het Overijsselse wapen (Plaat I). Vooral het feit, dat in het provinciale wapen de leeuw nu eens voor de stroom, dan weer achter de stroom werd afgebeeld, riep bij zijn tijdgenoten speculaties op over de diepere betekenis daarvan2).
De provincie Overijssel is nimmer uitbundig geweest in het gebruik van de heraldische pracht van haar hoogheidssymbool bij uitstek: het provinciale wapen (afb. 1).

Ten tijde van de Republiek der Verenigde Nederlanden (voor 1795) werd zij daarin gehinderd door haar eigen drie IJsselsteden. Immers, Deventer, Kampen en Zwolle waren de plaatsen waar de Staten van Overijssel vergaderden en waar bij toerbeurt ook de zetel was gevestigd van het dagelijks bestuur van de provincie, het college van Gedeputeerde Staten. Nu waren deze Staten geenszins een homogeen gezelschap. In feite bestonden zij uit twee leden: de Ridderschap enerzijds, de Steden (Deventer, Kampen en Zwolle) anderzijds. Deze drie steden waren geneigd zichzelf als soeverein te beschouwen. Een manifestatie van de provincie als een boven de beide groeperingen staande eenheid werd als een aantasting gezien van de eigen privileges en bevoegdheden.

In de 19e eeuw maakte Overijssel deel uit van de eenheidsstaat: het Koninkrijk der Nederlanden. Bovendien wordt dat tijdperk aangemerkt als de vervaltijd van de heraldiek3).
Is het dan verwonderlijk dat de provincie Overijssel als één der laatste van de `oude' provincies in 1950 door de koningin werd bevestigd in het bezit van haar wapen?