Enschede in Kleur 1914 - 1968

Peter Leeuwen

Eigen beheer, softcover, fotoboek, 24 x 17 cm.

Woord vooraf
Om het materiaal voor dit boek bijeen te brengen, heb ik zo'n 400 mensen benaderd, veelal leden van fotoclubs uit de jaren '50 en '60. "Nee, we hebben alleen nog de dia's waar we zelf op staan", hoorde ik menigmaal. Of: "Het was zo verkleurd, dat we het maar hebben weggegooid". Eenmaal gastvrij met koffie en koekjes onthaald, kwamen echter de verhalen en toch ook de plaatjes. Het viel me op dat de meeste mensen erg tevreden oordelen over Enschede, hoewel er toch veel is afgebroken.

De oudste kleurenplaten van Enschede zijn glasplaatdia's van de familie Van Heek. De oudste dia, met daarop Gerrit Jan van Heek (overleden in 1915), dateert uit ongeveer 1914. Kleurendia's op glasplaat ('autochrome') zijn in 1907 voor het eerst op de markt gebracht door Louis Lumiere. Er was een lange belichtingstijd nodig en voor binnenopnames moesten de geportretteerden wel een minuut lang stilzitten. Op de foto van Van Heek is te zien dat dat Bertha niet helemaal is gelukt.

In 1938 komt er zowel van Kodak als van Agfa een kleinbeelddia-rolfilm op de markt. Er zijn enkele dia's in dit boek opgenomen van de familie Van Heek, gemaakt met deze Kodachromefilm, een film van een uitstekende kwaliteit.

Ook zijn er gemaakt met Karat, het systeem van Agfa, met een camera en een film in een cassette. De kleuren van de Agfa-diafilm waren aan de groen-blauwe kant. Doordat de emulsie niet altijd egaal was verdeeld over de film, ontstonden bovendien nog wel eens kleurbanen. De maker van deze dia's, die niet meer te achterhalen was, heeft in 1938 een groot gedeelte van de stad en de buitengebieden vastgelegd.

Hij deed dat met veel toewijding. Zo zorgde hij ervoor dat er mensen, auto's en fietsers in het beeld opdoken. Op een plaat van spoor Zuid staat waarschijnlijk de fiets waarop hij Enschede doorkruiste.
Behalve dat deze dia's ons een indruk geven van die tijd, valt er nog iets uit af te leiden. Toen het nieuwe fotomateriaal op de markt kwam, maakte men er meteen gebruik van. Men was kennelijk goed geinformeerd, wist wat er in de fotografie gaande was en bezat ook het geld om het nieuwe materiaal aan te schaffen. Helaas zijn er geen kleurplaten uit de oorlog. De eerste dia's uit de jaren '40 zijn gemaakt in 1948, bij het 50-jarig jubileum van Koningin Wilhelmina.

Midden jaren '50 werden er bij fotoclubs lezingen gegeven over kleurendiafilms. Ook deden fotozaken hun beste klanten diafilms cadeau om ze enthousiast te maken voor het medium. Een nieuw tijdperk brak aan. Mensen gingen dia's maken van hun familie, ze legden feestelijke gelegenheden en vakanties vast en maakten af en toe ook een kiekje dat iets laat zien van Enschede.

Peter Leeuwen