De Plechelmusbasiliek te Oldenzaal

M.H. Breitbarth-van der Stok

Uitgever: TGU Witkam, hardcover met stofomslag, geïllustreerd, foto’s Jan Bökkerink


De geschiedenis van de Plechelmus­kerk in Oldenzaal gaat terug tot de tijd van de kerstening. Eerst moet er op de plaats van de huidige kerk een houten kerkje gestaan hebben. Reeds in de tiende eeuw verrees een stenen kerk, gesticht door bisschop Balderik. Aan de kerk was een kapittel verbon­den.
Kerk en kapittel groeien voorspoedig onder het heilig patroonschap van Plechelmus, de geloofsverkondiger uit Odiliënberg, wiens relieken Balderik meebracht.
Rond 1180 wordt een nieuwe kerk gebouwd van Bentheimer steen in westfaals-romaanse stijl: een geheel gewelfde kruisbasiliek.
Een groot deel van deze kerk is, evenals de in 1240 toegevoegde toren, bewaard gebleven.
De kerk bezit een Calendarium, dat omstreeks 1400 werd overgeschreven van een ouder exemplaar. Uit diezelf­de tijd dateren ook enige voorwerpen in de kerkschat: twee ostensoria, een kelk en een kruisreliek.
De vijftiende eeuw brengt een nieuwe bloei. De kerk krijgt zijn gotisch ge­zicht doordat rond 1450 een nieuw koor aan het bestaande gebouwd wordt en rond 1480 de romaanse zuidbeuk vervangen wordt door een gotische. Er komen in die dagen en­kele voortreffelijke stukken edel­smeedwerk de kerk binnen, wat later gevolgd door o.a. houten beelden, een koorkap en een geschilderd drieluik. De reformatie is oorzaak van de ver­spreiding van het kerkelijk kunstbe­zit. De kerk zelf komt in handen van de protestanten.
Na teruggave in 1810 begint de her­inrichting door de katholieken. Van het oude kerkelijk bezit blijkt nog heel wat gespaard te zijn.
Met de restauratie o.l.v. Jos. Cuy­pers, vanaf het einde van de 19de eeuw, krijgt de kerk zijn huidig ge­zicht.