De oude centrale van het "Twentsch Centraal-Station" voor Electrische stroomlevering

Tuik J.

Uitg. w.s. eigen beheer, softcover, geplastificeerd, geillustreerd.

Inhoud:
1 Inleiding
2 De stichting van het bedrijf
3 Industrieel klimaat in de regio
4 Waarom eigenlijk een centrale?
5 De aanloopperiode
6 Het terrein
7 De bouw
8 De eerste elektrische installatie
9 De zuigerstoommachine
10 De eerste ketel
11 Het koelwater
12 De ontwikkeling van de vraag
13 Uitbreiding technische installatie ,
14 De nieuwe ketel
15 Tweede zuigerstoommachine
16 Elektrische installatie
17 Het personeel
18 Eerste driefasen wisselspanning
19 Toestand aan het einde van het jaar 1902
20 Verdere uitbreidingen
21 De rendementen
22 Het lot van de oude machines
23 Personeel
24 Uitbreidingen tussen 1909 en 1911 -
25 Turbine-aanleg
26 De elektrische installatie
27 De netten
28 Omvormers
29 De oude machine-installatie
30 Het koelwaterprobleem
31 Economische veroudering
32 Verdere uitbreidingen
33 De Bergman-turbine
34 Overgang van de oude naar de nieuwe centrale .
35 Resterende installatie in de oude centrale . .
36 Het gebouw
37 Huidige situatie

1 INLEIDING
Op 11 december 1986 bestond de N.V. Elektriciteits-Maatschappij IJssel-centrale 75 jaar. Ter gelegenheid daarvan werd een gedenkboek uitgegeven. Het boek, getiteld "STROOMOPWAARTS" en geschreven door de heer dr.E.J. Fischer, plaatst de geschiedenis van de openbare elektriciteitsvoorziening in Overijssel en Zuid-Drente in historisch en maatschappelijk perspectief.

Ten behoeve van het te schrijven boek werd betrekkelijk veel materiaal verzameld waaruit de schrijver datgene putte, dat in verband met evenwichtige opbouw van het boek gebruikt kon worden. Uiteraard bleef veel materiaal ongebruikt liggen. Soms betreft dit materiaal dat min of meer moeizaam verzameld is en dat, naarmate de tijd voortschrijdt, ook steeds lastiger te interpreteren zal zijn. Bedoeld wordt vooral ook de technische installatie in de centrales, welke voortdurend veranderde in het proces van onophoudelijk zoeken naar optimaal functioneren.

Door nu het nog voorhanden zijnde materiaal samen te vatten in een aantal opstellen, kan iets bijgedragen worden aan het behoud van de boeiende geschiedenis van de openbare elektriciteitsvoorziening in ons gewest.

Voor u ligt een verhandeling over de oude centrale van het voormalige Twentsch Centraal-Station voor Electrische Stroomlevering (TCS) aan de Bornsestraat te Hengelo. Het betreft dus niet de eerste centrale in Twente maar wel de eerste centrale van het TCS, het bedrijf dat later zou uitgroeien tot verreweg het grootste particuliere elektriciteitsbedrijf dat Nederland gekend heeft.

Het opstel tracht een indruk te geven van de vele problemen en onzekerheden waarvan wij nu geen weet meer hebben, maar die onze voorgangers dagelijks ondervonden en welke zij in vast vertrouwen in de zaak waar het om ging, te lijf gingen en oplosten. Dat zij moesten werken met gebrekkige middelen en primitieve materialen is even zeker als het feit, dat zij vast geloofden dat openbare elektriciteitsvoorziening op den duur een algemeen aanvaard goed zou worden.

2 DE STICHTING VAN HET BEDRIJF
De oprichtingsvergadering van het TCS vond plaats op 15 januari 1901. Op 31 januari daaraanvolgend werd de koninklijke bewilliging verkregen en op 7 maart passeerde ten overstaan van notaris Verbeek de akte van oprichting (afb. 1).

Deze formele oprichtingshandelingen waren uiteraard noodzakelijk, doch kennelijk in de ogen der oprichters van meer secundair belang. Merkwaardig was namelijk, dat het bedrijf reeds draaide. Volgens de notulen van de bestuursvergaderingen welke in december 1899 aanvangen, werd voor het eerst elektriciteit geleverd op vrijdag 26 oktober 1900. Het bedrijf ging van start op naam van de firma Hofstede Crull en Willink, de elektrotechnische firma die in 1900 haar vestiging in Borne verliet en zich in Hengelo nestelde in "Het Eiland", een voormalig textielfabriekje tegenover de "Hengelosche Bontweverij" bij de Thiemsbrug (afb. 2).