De monumenten van Geschiedenis en Kunst in Twente

Geillustreerde Beschrijving

uitgegeven vanwege de Rijkscommissie voor de monumentenzorg

Deel IV

De Provincie Overijssel

Eerste stuk: Twente
Door Dr. E.H. Ter Kuile

met afbeeldingen naar teekeningen van W.A. Hemsing, J.Jans, en A.L. Oger en naar foto's van J.P.A. Antonietti, W.A. Hemsing en anderen.

Hardcover, afm 23 x 30 cm
Linnen voorplat laat iets los, op een enkele blz zeer lichte roestvorming.

INLEIDING.

NAAM. Gewoonlijk wordt aangenomen, dat de naam "Twente" in het eerste lid het telwoord "twee" bevat, en daarmee is samengesteld op overeen­komstige wijze als "Drente" van "drie" moet zijn afgeleid. Volgens de gang­bare meening moet "Twente" bovendien in verband worden gebracht met een volksstam, welks naam een vorm van het telwoord "twee" bevat, namelijk de "Tubantes", die volgens de klassieke schrijvers tusschen de Lippe en Friesland werden aangetroffen. Deze "Tubantes" houdt men algemeen voor dezelfden als de "cives Tuihanti", die op twee in Engeland gevonden altaar­steenen uit den tijd van keizer Severus Alexander (222-235) worden vermeld.
Literatuur over een en ander: W. PLEYTE, Nederlandsche Oudheden, Overijsel blz. 9 plaat V; A. W. BYVANCK, Excerpta Romana blz. 107,256,279,374,549, 550, 563, 566, 567, 56-8; H. J. HOLWERDA, Nederlands vroegste Geschiedenis (1925) blz. 119; A. J. KROM, De populis Germanis antiquo tempore patriam nostram incolentibus (diss.), blz. 19, 20, 21, 22, 28; A. RIESE, Das Rheinische Germanien in den antiken Inschriften nos. 1855 en 2440; "Eigen Volk", III blz. 104, 105; "Nomina Geographica Neerlandica" I. blz. 130, III. blz. 361; "Onze Taaltuin" I. blz. 84-86.

GRONDGEBIED. Twente is een deel van de provincie Overijsel. Het gebied, dat in dit werk wordt behandeld, valt vrijwel nauwkeurig samen met het voormalig drostambt Twente uit den tijd der late middeleeuwen en van de Republiek. Aan de Noord- en aan de Oostzijde grenst Twente aan Duitsch­land, aan de Zuidzijde aan Duitschland en de provincie Gelderland. De West­zijde van Twente paalt aan het Overijselsch kwartier Salland, en wel aan de daarin gelegen gemeenten Ambt-Hardenberg, den Ham, Hellendoom en Hol­ten. In Twente liggen de gemeenten Almeloo, Ambt-Delden, Borne, Delden, Denekamp, Diepenheim, Enschede, Friezenveen, Goor, Haaksbergen, Henge­loo, Losser, Markeloo, Oldenzaal, Ootmarsum, Rijsen, Tubbergen, Weerseloo en Wierden.

PRAEHISTORIE. Wanneer men de vondsten van bewerkte vuursteen e.d. buiten beschouwing laat, zijn de oudste sporen van menschelijke bewoning afkomstig van het volk der "klokkebekercultuur" , dat op verscheiden plaatsen in Twente stukken en fragmenten van ceramiek heeft nagelaten. Veel talrijker zijn de overblijfselen eener latere cultuurperiode, door Holwerda de "proto­saksische" genoemd, welker uitgestrekte grafvelden overal op de hooge heidevelden worden aangetroffen.
Merkwaardig is het, dat in deze landstreek, die in ethnologischen zin als bij uitstek Saksisch bekend staat, cultuurverschijnselen, welke de archaeologie ............................